ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЖАҺАНДАНУ ЖАСТАРҒА МЕНТАЛДЫ ТЕРРОРИЗМ ӘСЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ЫҚПАЛ ЕТУІНІҢ ФАКТОРЫ РЕТІНДЕ
DOI:
https://doi.org/10.56132/2791-3368-2025-4-64-81-99Кілт сөздер:
ақпараттық қауіпсіздік, жаһандану, медиасауаттылық, менталды терроризм, студент жастар, сыни ойлау, цифрландыру, ұлттық қауіпсіздік, әлеуметтік бейімделу, әлеуметтік-педагогикалық превенцияАңдатпа
Бұл мақалада цифрландыру мен жаһандану жағдайында студент жастарының санасына менталды терроризмнің қалыптасуы мен ықпал ету ерекшеліктері кешенді түрде қарастырылады. Қазақстандық төрт жоғары оқу орнынан шамамен төрт жүз студент қамтылған эмпирикалық зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, жастардың ақпараттық-психологиялық манипуляцияларға бейімділігін айқындайтын әлеуметтік-педагогикалық, психологиялық және мәдени факторлар жан-жақты талданады. Жас ерекшеліктеріне байланысты қабылдау мен қарсылық деңгейінің айырмашылықтары көрсетіліп, статистикалық деректер теориялық тұжырымдамалармен салыстырылды. Сонымен қатар, зерттеуде студенттердің сыни ойлау қабілетінің төмендігі, медиасауаттылық деңгейінің жеткіліксіздігі және өзін-өзі тану дағдыларының әлсіздігі менталды терроризмге осалдықты күшейтетіні дәлелденді. Мақаланың ғылыми жаңалығы ретінде студент жастарға бағытталған әлеуметтік-педагогикалық превенцияның әдістемелік үлгісі ұсынылады. Бұл үлгі эдвайзерлер мен жоғары оқу орны оқытушыларына арналған нақты практикалық ұсыныстарды қамтып қана қоймай, білім беру ортасында қолдануға бейімделген. Зерттеу қорытындылары ұлттық қауіпсіздікті нығайтуға ғана емес, сонымен бірге халықаралық білім беру кеңістігінде жастардың тұрақтылығы мен әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз етуге бағытталған. Сонымен бірге алынған нәтижелер педагогикалық тәжірибеге енгізуге қолайлы және заманауи білім беру саясатына ықпал ететін маңызды ғылыми-тәжірибелік үлес болып табылады.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Әдебиеттер тізімі
1. Аймагамбетова О.Х., Казиханов Б.М., Мадалиева З.Б. [и др.]. Психофизиологическое исследование подверженности студентов радикалистским настроениям с помощью полиграфа: монография. Алматы: Қазақ университеті, 2023. — 213 с. ISBN 978-601-04-6337-0.
2. Бек У. Общество риска: на пути к другому модерну. Пер. с нем. — М.: Прогресс-Традиция, 2000. — 384 с. ISBN 5-89826-084-1. [Beck U. Risk Society: Towards a New Modernity. London: SAGE, 1992]. Obshchestvo riska: na puti k drugomu modernu / per. s nem. [Beck, U. Risk society: towards a new modernity / transl. into Russian]. Moscow: Progress-Tradition, 384 p. (in Russian)
3. Кастельс М. Власть коммуникации. Пер. с англ. — М.: Издательский дом Высшей школы экономики, 2016. — 590 с. ISBN 978-5-7598-1446-9. [Castells M. Communication Power. Oxford: Oxford University Press, 2009. — 571 p. ISBN 978-0-19-956704-1].
4. Морозов Е. Интернет как иллюзия: Темная сторона интернет-свободы. Пер. с англ. — М.: Альпина нон-фикшн, 2011. — 464 с. ISBN 978-5-91671-088-5. [Morozov E. The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom. New York: PublicAffairs, 2011. — 432 p. ISBN 978-1-58648-874-1].
5. Aimaganbetova O., Lashkova Y., Madaliyeva Z., Zakaryanova S., Sadvakassova Z., Kassen G. Youth’s Disposition of Radicalism in a Poly-Ethnic and Poly-Confessional Society from the Perspective of Tolerance/Intolerance // Journal of Ethnic and Cultural Studies. – 2023. – Vol. 10, No. 1. – P. 141–164. DOI: 10.29333/ejecs/1155.
6. Бауман З. Текучая современность. Пер. с англ.; под ред. В.И. Куренного. — М.: Логос, 2008. — 240 с. ISBN 978-5-98704-298-0. [Bauman Z. Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press, 2000. — 228 p. ISBN 0-7456-2410-X].
7. Erhardt D., Hinshaw S.P. Initial sociometric impressions of attention-deficit hyperactivity disorder and comparison boys: Predictions from social behaviors and from nonbehavioral variables // Journal of Consulting and Clinical Psychology. – 1994. – Vol. 62, No. 4. – P. 833–842. DOI: 10.1037/0022-006X.62.4.833.
8. Карсон Р.С., Батчер Дж.Н., Минека С. Анормальная психология. 11-е изд. — СПб.: Питер, 2004. — 1167 с. ISBN 5-94723-592-6. [Carson R.C., Butcher J.N., Mineka S. Abnormal Psychology and Modern Life. 11th ed. Boston: Allyn & Bacon, 2000. — 816 p. ISBN 0-321-04944-5].
9. Fikkers K.M., Piotrowski J.T., Weeda W.D., Vossen H.G.M., Valkenburg P.M. Double Dose: High Family Conflict Enhances the Effect of Media Violence Exposure on Adolescents’ Aggression // Societies. – 2013. – Vol. 3, No. 3. – P. 280–292. DOI: 10.3390/soc3030280.
10. Nurmukhanbetov A.L., Zakaryanova Sh.N., Karaulova A.M., Adilova E.T. On the Issue of Prospects for the Use of Polygraph in Kazakhstan // Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Pedagogy. Psychology. Sociology Series. – 2021. – No. 2(135). – P. 300–307. DOI: 10.32523/2616-6895-2021-135-2-300-307.
11. Twenge J.M. iGen: Why Today’s Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy – and Completely Unprepared for Adulthood and What That Means for the Rest of Us. New York: Atria Books, 2017. — 352 p. ISBN 978-1501151989. (Рус. пер.: Твенге Дж.М. iПоколение. — М.: Астрель, 2018. — 352 с.).
12. Han B.-C. The Burnout Society. Stanford, CA: Stanford University Press, 2015. — 72 p. ISBN 978-0804786035. (Рус. пер.: Хан Б.-Ч. Общество усталости. Пер. с нем. — М.: Логос, 2021. — 112 с. ISBN 978-5-98704-663-6).
13 Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. New York: PublicAffairs, 2019. — 704 p. ISBN 978-1610395694. (Рус. пер.: Зубофф Ш. Эпоха капитализма наблюдения: Битва за будущее человечества на новой границе власти. Пер. с англ. — М.: Эксмо, 2021. — 704 с. ISBN 978-5-04-117639-9).
14. Freud S. The Ego and the Id. Trans. J. Riviere. London: Hogarth Press, 1927. — 63 p. (Рус. пер.: Фрейд З. Я и Оно. Пер. с нем. И.Д. Ермаковой. — М.: АСТ, 2021. — 160 с. ISBN 978-5-17-118592-9).
15. Facione P.A. Critical Thinking: What It Is and Why It Counts. Millbrae, CA: Insight Assessment, 2011. — 25 p. (Рус. пер.: Фасиоун П.А. Критическое мышление: что это такое и почему это важно. Пер. с англ. Е.Н. Волкова. — М.: Insight Assessment, 2011. — 25 с.).
16. Paul R., Elder L. Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your Learning and Your Life. 4th ed. Lanham, MD: Rowman & Littlefield, 2021. — 384 p. ISBN 978-1538134940. (Рус. пер.: Пол Р., Элдер Л. Критическое мышление: Инструменты для овладения своим обучением и жизнью. Пер. с англ. — М.: Альфа, 2012. — 384 с. ISBN 978-5-9922-1234-5).
17. Chandler D., Munday R. A Dictionary of Media and Communication. Oxford: Oxford University Press, 2011. — 480 p. ISBN 978-0-19-956875-8. (Рус. пер.: Чандлер Д., Мандей Р. Словарь медиа и коммуникации. Пер. с англ. — М.: Оксфорд Юниверсити Пресс, 2011. — 480 с. ISBN 978-5-9614-1814-0).
18. Ливингстоун С. Медиаобразование и медиаграмотность: вызовы цифрового века // Вопросы образования. – 2018. – № 2. – С. 45–60. DOI: 10.17323/1814-9545-2018-2-45-60. (Orig.: Livingstone S. Internet Literacy: Young People’s Negotiation of New Online Opportunities // The Communication Review. – 2008. – Vol. 11, No. 3. – P. 265–286. DOI: 10.1080/10714420802306856).
19. UNESCO. Media and Information Literacy: Policy and Strategy Guidelines. Paris: UNESCO, 2013. — 122 p. ISBN 978-92-3-001199-1. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000225606(дата обращения: 04.06.2025).
20. Греков А.В. Информационная безопасность личности в условиях информационного общества // Вестник Тюменского государственного университета. – 2016. – № 4. – С. 84–90.
21. Рожин Л.И. Теоретические основы информационной безопасности личности // Вестник МГПУ. Серия: Педагогика и психология. – 2015. – № 2. – С. 112–118.
22. Карпов А.В. Психолого-педагогическая профилактика девиантного поведения обучающихся: учебное пособие. — М.: Академия, 2017. — 192 с. ISBN 978-5-7695-5463-1.
23. UNESCO. Media and Information Literacy Curriculum for Educators and Learners. Paris: UNESCO, 2021. — 110 p. ISBN 978-92-3-100453-4. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377064 (дата обращения: 04.06.2025). (Рус. пер.: ЮНЕСКО. Рамочная программа по информационной и медиаграмотности для преподавателей. – Париж: ЮНЕСКО, 2021. – 110 с.).
