ҰШҚЫШСЫЗ  ҰШУ АППАРАТТАРЫНЫҢ КИБЕРҚАУІПСІЗДІК ҚАТЕРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ

Гулжан Кашаганова; Дина Сатыбалдина; Марал Жасандықызы

doi:10.56132/2791-3368-2026-1-65-17-27

Авторлар

Гулжан Кашаганова Satbayev University https://orcid.org/0000-0001-8150-1621
Дина Сатыбалдина L.N. Gumilyov Eurasian National University https://orcid.org/0000-0003-0291-4685
Марал Жасандықызы International University of Transport and Humanities

DOI:

https://doi.org/10.56132/2791-3368-2026-1-65-17-27

Кілт сөздер:

ұшқышсыз ұшу аппараты, киберқауіпсіздік, кибершабуылдар, қорғау шаралары

Аңдатпа

Соңғы он жылда ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) зерттеу олардың бірегей қасиеттері мен әскери саласында, ауыл шаруашылығында, мониторингте, бақылауда, бейне-фототүсірілім кезінде және басқа салаларда көптеген пайдалану жағдайларына байланысты айтарлықтай кеңейді. Кеңінен қолданылғанына қарамастан, ҰҰА киберқауіпсіздіктің маңызды мәселелеріне тап болады. ҰҰА әртүрлі кибершабуылдарға осал, өйткені олар кибернетикалық және физикалық компоненттер бір-бірімен тығыз байланысты күрделі жүйелер. Шабуылдаушылар осы компоненттерге, олардың арасындағы интерфейстерге, сымсыз байланыс арналарына немесе екеуінің тіркесіміне шабуыл жасай алады. ҰҰА негізгі киберқауіптері –шабуылдаушыларға құрылғыны басқаруға мүмкіндік беретін рұқсатсыз қол жеткізу және бақылауды алу, жиналған деректерді ұрлау немесе ағызу, сондай-ақ деректерді бұрмалау (алдау). Деректерді қорғау үшін шифрлау жүйелері, түпнұсқалықты растау үшін аутентификация механизмдері, ауытқуларды анықтау үшін киберқауіптерді талдау және болжау алгоритмдері сияқты сенімді қорғаныс шараларын әзірлеу сұрақтары осы мақалада қарастырылған.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Автор өмірбаяндары

Гулжан Кашаганова, Satbayev University

PhD, қауымдастырылған профессор, Алматы, Қазақстан, guljan_k70@mail.ru
Дина Сатыбалдина, L.N. Gumilyov Eurasian National University

ф.-м.ғ.к., профессор, Астана, Қазақстан, dinasaty@gmail.com
Марал Жасандықызы, International University of Transport and Humanities

PhD, Алматы, Қазақстан

Әдебиеттер тізімі

1. Noor, F.; Khan, M.A.; Al-Zahrani, A.; Ullah, I.; Al-Dhlan, K.A. A Review on Communications Perspective of Flying Ad-Hoc Networks: Key Enabling Wireless Technologies, Applications, Challenges and Open Research Topics. Drones 2020, 4, 65.

2. Ahmed, F.; Mohanta, J.C.; Keshari, A.; Yadav, P.S. Recent Advances in Unmanned Aerial Vehicles: A Review. Arab. J. Sci. Eng. 2022, 47, 7963–7984.

3. Majeed, S., Sohail, A., Qureshi, K. N., Iqbal, S., Javed, I. T., Crespi, N., et al. (2022). Coverage area decision model by using unmanned aerial vehicles base stations for ad hoc networks. Sensors 22, 6130. doi:10.3390/s22166130

4. Khan, A., Gupta, S., and Gupta, S. K. (2022). Emerging UAV technology for disaster detection, mitigation, response, and preparedness. J. Field Robotics 39, 905–955. doi:10.1002/rob.22075